Рид покриен со она што наликува на слој од снег се појавува на видикот по петминутното возење по прашлив пат во Општина Градско. Во непосредната околина нема куќи или други објекти, иако остатоците од измет од домашни животни и расфрлениот отпад помеѓу плански засадените зимзелени дрвја се доказ дека луѓето некогаш го посетувале ова место – но не повеќе.

Мајското сонце што се разгорува над пејзажот ја подига температурата на над 30 Целзиусови степени, но, сепак, не успева да го стопи глечерот на ридот. Тоа е така, затоа што пред вашиот дописник се наоѓа една од 16-те жешки еколошки точки идентификувани во Северна Македонија – депонијата со фосфогипс лоцирана 12 километри јужно од Велес.

Оваа локација постанала контаминирана од неколкудецениското производство на вештачки ѓубрива во сега веќе неактивната „Хемиска индустрија Велес“, фабрика, која работела на околу еден километар од депонијата, во месноста Згрополци, во близина на истоименото напуштено село.

Материјата што наликува на снег на ридот, всушност, е фосфогипс – цврст отпаден спореден производ од преработката на фосфатна руда и производството на фосфорна киселина што се користи во вештачките ѓубрива. Тој содржи елементи од ретки метали, траги од тешки метали (арсен, кадмиум, цинк итн.), минерали, првенствено гипс, и најзагрижувачкото од сè, радиоактивни елементи од фосфатната руда, првенствено радиум. И покрај сево ова, депонијата во Згрополци нема обезбедување, стои неоградена и без знаци за предупредување за опасностите од овој отпад по човековото здравје.

Депонијата е како сцена од некој дистописки филм, каде што катастрофа создала пустина среде околните зелени ридови со високи треви, дрвја и различни растенија. Овие растенија одеднаш исчезнуваат кога доаѓаат во допир со прашливото бело тло на фосфогипсот. На некои места, грмушки и дрвја успеваат да растат од белата површина, но повеќето се исушени и без лисја.

Пешачејќи по површината на депонијата, може да се открие дека некој претходно се обидел да го ископа фосфогипсот, но не се обидел да го собере и да го премести отпадот на друга локација.

Прочитај за целата новинарска сторија тука.